તાના-રીરી: કલાની આરાધનાથી ભક્તિ સુધીની અપૂર્વ ગાથા

 તાના-રીરી: કલાની આરાધનાથી ભક્તિ સુધીની અપૂર્વ ગાથા

વડનગરની પવિત્ર ધરતી પર જન્મેલી તાના અને રીરી નામની બે બહેનોની કથા ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતના ઇતિહાસમાં એક અજોડ સ્થાન ધરાવે છે. 16મી સદીમાં ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતાની પુત્રી કુંવરબાઈના ઘરના આ રત્નોએ માત્ર સંગીતના ક્ષેત્રે જ નહીં, પરંતુ ભક્તિ અને બલિદાનની ભાવનાથી પણ સમાજને એક નવી દિશા આપી.

તાના અને રીરીએ બાળપણથી જ રાગ-રાગિણીનો ગાઢ અભ્યાસ કર્યો હતો. તેઓએ ભૈરવ, વસંત, દીપક અને મલ્હાર જેવા રાગોમાં એવી નિપુણતા હાંસલ કરી કે તેમનું ગાન સાંભળીને માણસ પવિત્ર ભાવનાથી ભરાઈ જાય. આ ગાથાનું મુખ્ય પાત્ર છે તાનસેન, અકબરના દરબારમાં નર્મદિત "નવ રત્ન"માંના એક.

દીપક રાગ અને તાનસેનની સમસ્યા

એક દિવસ અકબરે તાનસેનને દીપક રાગ ગાવાનું નિર્દેશ આપ્યું. એવું માનવામાં આવે છે કે દીપક રાગ ગાવાથી દીવા પ્રગટે છે, પરંતુ સાથે જ ગાયકના શરીરમાં અસહ્ય ગરમીના કારણે જીવ હાનિ થવાની શક્યતા રહે છે. આ ચેપી ગરમીના કષ્ટથી તાનસેન પ્રાણ બચાવવા માટે મલ્હાર રાગની મદદ શોધવા લાગ્યા.

ત્યારે તેમને તાના અને રીરી વિશે જાણ થઈ. આ બે બહેનોએ હાટકેશ્વર મંદિરમાં મલ્હાર રાગ ગાઈને તાનસેનના શરીરમાંથી અગ્નિ શામન કરી, તેમનો જીવ બચાવ્યો.

બલિદાનની કહાણી

તાનસેન આ ઘટના બાદ અકબરને બધું જણાવી વતન પરત ફર્યા. અકબર બંને બહેનોના સંગીતથી પ્રભાવિત થયા અને તેમને તેમના દરબારમાં બોલાવ્યા. પરંતુ તાના-રીરીએ પોતાની આઝાદી ન છોડવા માટે દિલ્લી જવાનું નકારી દીધું. અકબરના દૂતોએ દબાણ કર્યુ ત્યારે તાના-રીરીએ બલિદાન આપવાનું નક્કી કર્યું. તેમના આના પવિત્ર સમાધિ સ્થાન વડનગરમાં આજે પણ તાના-રીરીની વિરાંગ હૃદયસ્પર્શી કહાણી કહે છે.

તાના-રીરી શાસ્ત્રીય સંગીત મહોત્સવ

તાના-રીરીના બલિદાન અને સંગીતમય યોગદાનને માન આપવામાં તાના-રીરી શાસ્ત્રીય સંગીત મહોત્સવનું આયોજન વડનગરમાં થાય છે. આ મહોત્સવમાં દેશ-વિદેશના શ્રેષ્ઠ શાસ્ત્રીય ગાયક અને કલાકારો ભાગ લે છે. આ તહેવાર Gujarat સરકાર દ્વારા ઉજવાય છે, જ્યાં કળાપ્રેમીઓ તાના-રીરીના અહોભાવને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા ઉમટી પડે છે.

અંતિમ સંદેશ

તાના-રીરીની આ કથા માત્ર સંગીતનો એક ઉત્કૃષ્ટ પ્રેરણાસ્ત્રોત જ નહીં, પણ આઝાદીની અને પવિત્રતાની મહત્વપૂર્ણ ભાવનાને ઉજાગર કરે છે. તેમના બલિદાનની યાદگار વડનગરના ગાર્ડનમાં આજે પણ જીવંત છે. આવો, તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપી અને તેમના ગીત-સંગીતના વારસાને આગળ વધારવા માટે સહભાગી બનીએ.

તમારું મત: તમે આ બ્લોગ વિશે શું વિચાર કરો છો? તમારા વિચારો, ઉમેરા અથવા શ્રદ્ધાંજલિ અહિયાં જરૂર શેર કરો!